0
Predsjednik Crne Gore na plenarnom zasijedanju Evropskog Parlamenta
Integracija regiona - jedina dobra strategija!

    - Moje uvjerenje je da je integracija zemalja regiona jedina dobra strategija koja učvršćuje stabilnost evropskog kontinenta. Nastavak proširenja nije samo pitanje od značaja za Balkan. Riječ je o kvalitetu evropske stabilnosti i evropske konkurentnosti na globalnoj sceni. To posebno naglašavam jer, čini mi se da posustaje naglašeni euroentuzijazam koji je poslije pada Berlinskog zida karakterisao ne samo Centralnu i Istočnu Evropu, nego i Zapadni Balkan, sve do nedavno - istakao je predsjednik Crne Gore Milo Đukanović u današnjem obraćanju na plenarnom zasijedanju Evropskog Parlamenta.
Izlaganje crnogorskog predsjednika prenosimo integralno:

- Učinili ste mi veliku čast pozivom da se u svojstvu predsjednika Crne Gore, jedne od najmlađih, i najmanjih evropskih država, obratim ovom najvišem domu evropske politike. Hvala vam za mogućnost da vas upoznam o dostignućima i planovima Crne Gore, zemlje lidera u pregovaračkom procesu sa EU, koja se nakon obnove nezavisnosti na demokratskom referendumu 2006. odlučno, stabilno i dinamično približava svom strateškom nacionalnom cilju: punoj pripadnosti sistemu vrijednosti savremene Evrope. Takođe, da iznesem i naš pogled na budućnost Zapadnog Balkana i Evropske unije. Ovaj poziv želim da razumijem kao još jednu potvrdu posvećenosti i podrške Evropskog parlamenta ne samo europerspektivi Crne Gore, već i integraciji regiona, i politici proširenja Evropske unije.
Dakle, gdje je danas, 12 godina kasnije Crna Gora, država čiju su obnovu nezavisnosti mnogi u zemlji i okruženju, kao i u Evropi i u svijetu, dočekali sa skepsom? Vašu pažnju zadržaću na dva ključna ostvarenja.
Učvršćena je unutrašnja stabilnost i obezbijeđen dinamičan ekonomski, institucionalni i demokratski razvoj. Na međunarodnom planu ostvaruju se i premašuju veoma ambiciozno postavljeni ciljevi. Crna Gora je već godinu i po članica NATO alijanse; zemlja kandidat za članstvo u EU, koja treba da otvori još samo dva pregovaračka poglavlja; odgovoran susjed i važan činilac regionalne stabilnosti i saradnje. I kao posljedica svega toga - investiciona destinacija, inspirativna mnogim veoma referentnim inostranim partnerima.
Sa moralnim i političkim kapitalom ex-yu republike na čijoj teritoriji ´90-tih nije bilo rata, razvijamo građansko društvo multietničkog i multikonfesionalnog sklada, bez otvorenih pitanja sa susjedima, što potvrđuju i ratifikovani sporazumi o granici sa BiH i Kosovom, prvi te vrste među državama nastalim na jugoslovenskom prostoru. Uprkos naslijeđenom statusu jedne od najnerazvijenijih jugoslovenskih republika, crnogorska ekonomija je danas vodeća na Zapadnom Balkanu. U prošloj godini zabilježen je realni rast BDP od 4,7%, što je među najvišim stopama rasta u Evropi. Na još višem nivou je i rast u prvoj polovini 2018. U čitavom periodu nakon referenduma o nezavisnosti ostvarena je prosječna godišnja stopa realnog rasta ekonomije od preko 3%. Time je unaprijeđen životni standard stanovnika, koji je sada na najvišem nivou u regionu. Sa 34% prosjeka EU prije 12 godina došli smo u 2017. do 46%. Sve druge balkanske zemlje su ispod 40%, a neke nažalost i ispod 30%. BDP je od 2006. do kraja prošle godine nominalno povećan za 100%.
Sledstveno tome, BDP per capita u tekućim cijenama u 2017. godini dostigao je blizu 7000€, u odnosu na nepune 3500€ u 2006. Povećanje životnog standarda ogleda se i u prosječnoj plati i penziji. U avgustu ove godine prosječna plata je iznosila 511€, što je nominalno za oko 80% više u odnosu na 2006. Prosječna zarada u Crnoj Gori je najviša u regionu, ali je nažalost još uvijek tri puta niža od prosjeka u EU, što je posljedica istorijskog zaostajanja Jugoistočne Evrope u ekonomskom razvoju. Važan impuls ekonomskom rastu u ovom vremenu dale su strane direktne investicije, čiji je neto priliv iznosio preko 6 milijardi €, ili blizu 18% BDP prosječno godišnje, odnosno oko 800€ po glavi stanovnika na godišnjem nivou, što je u evropskom vrhu. Crna Gora već godinama bilježi veoma dobre rezultate u turizmu, koji čini 20% BDP. U zemlji koja ima tek preko 600.000 stanovnika, broj turista u kolektivnom i privatnom smještaju u 2017. godini iznosio je oko 2 miliona. Naravno, treba podsjetiti da je u dobrom dijelu tog perioda harala razorna finansijska i ekonomska kriza u Evropi i u svijetu, koja je logično imala negativne reperkusije i na našu ekonomiju.
Nedovoljna zaposlenost, posebno mlade generacije i dalje ostaje najveći izazov socijalnog razvoja Crne Gore u predstojećem periodu. Neophodno je daljim strukturnim reformama učvrstiti makroekonomsku stabilnost i unaprijediti konkurentnost crnogorske ekonomije na međunarodnom tržištu.
Naša zemlja je napravila snažan iskorak na putu evroatlantske integracije. Prošle godine početkom juna postala je 29. članica NATO Saveza. U novom svojstvu ravnopravne članice Crna Gora je učestvovala na Samitu NATO u Briselu i potvrdila svoju spremnost da doprinosi politikama Alijanse kao odgovoran i kredibilan saveznik. Prijem u NATO doživljavamo kao najveće priznanje za ogromne napore na sprovođenju sveobuhvatnih reformi, i doprinos regionalnoj i globalnoj stabilnosti kroz razvijenu partnersku saradnju. Pored pozitivnih efekata na bezbjednosnu i političku stabilnost, nakon članstva Crne Gore u NATO osjećaju se pozitivni efekti i na svim drugim poljima. Direktne strane investicije su uvećane, posebno iz NATO zemalja. Takođe, broj turista koji su ove godine posjetili Crnu Goru iz članica NATO porastao je za 25%. Pristupanje NATO svjedoči o značajnom reformskom pomaku našeg cjelokupnog društva na ekonomskom i političkom planu, kao i o rezultatima i kontinuiranim naporima koje ulažemo u izgradnji pravne države.
Kao država kandidat Crna Gora je najdalje odmakla u pregovaračkom procesu sa EU. Za 6 godina koliko traju pregovori, otvorili smo 31 poglavlje, i privremeno zatvorili 3. Crna Gora je ispunila sva početna mjerila, ukupno 22 koja su bila zadata u 13 oblasti, i time zaokružila zahtjevnu fazu pregovaračkog procesa. Predali smo i 32 pregovaračke pozicije. Upravo radimo na pripremi poslednjeg dokumenta ove vrste, na Pregovaračkoj poziciji za poglavlje 8 – Konkurencija. Nadamo se da će i preostala 2 poglavlja biti otvorena u najskorijoj budućnosti. Pored Konkurencije, to je poglavlje 27 – Životna sredina. Istovremeno, posvećeni smo ispunjenju završnih mjerila u svim oblastima u kojima su ti parametri definisani. Ne treba zaboraviti da je pregovarački proces s Crnom Gorom počeo u okviru novog pristupa, koji podrazumijeva otvaranje poglavlja 23 i 24 na početku, i direktnu zavisnot cjelokupnog procesa od napretka ova dva poglavlja, koja zbog istorijske reputacije predstavljaju i najveći izazov za region. Crna Gora se već danas ponaša kao članica Evropske unije kada je u pitanju zajednička vanjska i bezbjednosna politika EU. Mi se bez izuzetka pridružujemo zajedničkim pozicijama EU, bez obzira na česte pritiske koje trpimo tim povodom, i spolja i unutar zemlje. Takođe, Crna Gora pruža kontinuirani doprinos miru i bezbjednosti kroz učešće Vojske Crne Gore u NATO, EU i UN operacijama i misijama.
I pitanju rješavanja migrantske krize Crna Gora je pristupila u skladu s principima solidarnosti i humanosti, iskazujući želju da prihvatimo migrante iz afričkih država u granicama svojih kapaciteta. To je izraz kontinuirane posvećenosti humanim ciljevima, učvršćene u vremenu ratova na prostoru bivše Jugoslavije, kada su u određenim periodima izbjeglice svih nacionalnosti, činile više od jedne četvrtine našeg stanovništva.
Ekonomski i društveni napredak najdirektnije je povezan s rezultatima koje ostvarujemo u oblasti vladavine prava.
Tokom 6 godina pregovora u ovoj oblasti usvojili smo oko 70 reformskih zakona, ojačali strategijski okvir i formirali ključne institucije kao što su Specijalno državno tužilaštvo i Agencija za sprečavanje korupcije, čiji se kapacitet i rezultati kontinuirano unapređuju. Imamo dobar napredak kad je u pitanju borba protiv korupcije na visokom nivou i organizovanog kriminala. Svjesni smo značaja vladavine prava za razvoj društva u cjelini, ne samo za dalju dinamiku pregovaračkog procesa. Predano radimo na ispunjavanju privremenih mjerila što će, nadamo se, biti vrednovano kroz pozitivan izvještaj i završna mjerila, i biti smjernica za dalje postizanje dobrih rezultata. Posvećeni smo snaženju pravosuđa, stvaranju uslova za potpunu garanciju sloboda izražavanja i medija, i konstruktivnoj saradnji sa civilnim sektorom. U tome imamo podršku Evropske komisije, Savjeta Evrope i OEBS-a, s kojima radimo na dostizanju evropskih standarda.
Izuzetno cijenimo finansijsku, ekspertsku i svaku drugu pomoć EU i država članica kroz pristupni proces. Isto tako nesebično dijelimo naša iskustva s drugim zemljama kandidatima. Mi čvrsto vjerujemo da je uspjeh bilo koje države Zapadnog Balkana na evropskom putu, uspjeh svih. Pritom smo sigurni da je princip regate, koji je još jednom potvrđen i u nedavnoj Strategiji proširenja, mehanizam koji predstavlja pravi stumulans i jača zdravu konkurenciju u ovom procesu na Zapadnom Balkanu.
Moje uvjerenje je da je integracija zemalja regiona jedina dobra strategija koja učvršćuje stabilnost evropskog kontinenta. Nastavak proširenja nije samo pitanje od značaja za Balkan. Riječ je o kvalitetu evropske stabilnosti i evropske konkurentnosti na globalnoj sceni. To posebno naglašavam jer, čini mi se da posustaje naglašeni euroentuzijazam koji je poslije pada Berlinskog zida karakterisao ne samo Centralnu i Istočnu Evropu, nego i Zapadni Balkan, sve do nedavno.
Dva su krupna uzroka koja podrivaju doskorašnji reformski, proevropski zamah država Zapadnog Balkana. Disonantni tonovi sa raznih evropskih adresa oko izvjesnosti i tempa evropskog proširenja. I drugo, neriješeni problemi i otvorena pitanja u regionu još iz vremena jugoslovenske krize. Mislim na nedovršena rješenja za probleme u odnosima između Srbije i Kosova, u Makedoniji i u Bosni i Hercegovini. Ova dva uzroka su veoma međuzavisna. Konfuzija i neizvjesnost na evropskim adresama hrane iluzije još uvijek poletnih aktera retrogradne politike u našem regionu, koji i dalje sanjaju prekompoziciju regiona, velikodržavne tvorevine i neumorno traže podršku tim idejama na nekoj važnoj međunarodnoj adresi. Računajući na kratko pamćenje međunarodne zajednice i njenu nedovoljnu posvećenost usljed zaokupljenosti svojim važnijim problemima. Zato se ponekad učini da su danas glasniji destruktivni tonovi ´90-tih nego što su bili tokom posljednje dvije decenije. Stoga vjerujem da će izvjesna i dogledna evropska perspektiva regiona nagoviještena na Samitu u Sofiji i u posljednjem govoru predsjednika Evropske komisije Žan Klod Junkera u ovom visokom domu značiti dodatni vjetar u jedra proevropskim elitama i svim progresivnim snagama koje istrajavaju na kursu integracija.
Nažalost, rezultat referenduma u Makedoniji najbolje ilustruje stanje o kojem govorim. Decenijska zapuštenost ovog problema nije se mogla nadoknaditi intenzivnijom podrškom sa zapadnih adresa u toku nekoliko posljednjih mjeseci. Takođe, prerano i nedovoljno pripremljeno se ušlo u raspisivanje referenduma. Možda je domaćoj javnosti poslije toliko godina trebalo ostaviti još vremena da se shvati i razumije značaj tako važne odluke za budućnost zemlje. Ipak ne treba gubiti nadu da se propušteno može nadoknaditi dvotrećinskom većinom u parlamentu, ili da se pokuša do tog nivoa doći kroz nove izbore. Nadam se da će se u Briselu, i na drugim relevantnim adresama rezultat makedonskog referenduma shvatiti kao alarm za uzbunu, kao posljednje upozorenje da se mora daleko serioznije analizirati odnos prema politici proširenja i da je nužno povlačiti odlučnije strateške političke poteze.
Ostaje da vjerujemo da se to neće negativno odraziti na dijalog Srbije i Kosova, koji je i bez toga veoma komplikovan. Potrebno je uložiti dodatne napore da rezultat ne izostane, utoliko prije što za to ima entuzijazma i u Prištini i u Beogradu. Najvažnije je da je dijalog uspostavljen, i da traje, bez obzira na povremene incidente i političku temperaturu koja se podiže s obje strane. Iskreno se nadam da će svi koji su involvirani u ovaj proces uzeti u obzir tradicionalno rovitu stabilnost Zapadnog Balkana, i težiti rješenju koje će ići u korist prevazilaženja tog istorijski opterećujućeg jaza između Beograda i Prištine, istovremeno ne ugrožavajući šire regionalne bezbjednosne interese.
Nažalost, ostaje i neriješeno pitanje funkcionalnosti Bosne i Hercegovine sa izraženim osjećanjem nezadovoljstva rezultatima svih aktera domaće i međunarodne politike u četvrt vijeka dugoj implementaciji Dejtonskog sporazuma. Bosna i Hercegovina je danas pred izborima. No bez obzira na personalni sastav budućeg tročlanog Predsjedništva, ne očekujem lakši konsenzus i veću posvećenost vodećih političkih struktura i ličnosti reformama koje bi zemlju pokrenule u pravcu usvajanja evropskog sistema vrijednosti i integracija. Za ostvarenje tog cilja biće potrebna nova, šira međunarodna akcija sa naglaskom na konstruktivni konsenzus ključnih zemalja susjeda i najvažnijih činilaca međunarodne zajednice koji imaju posebnu ulogu u tom dijelu Evrope.
Poštovani poslanici,
Dame i gospodo,
- Veoma dobro razumijemo potrebe EU da otkloni uzroke kriza kroz koje prolazi i obavi proces unutrašnje konsolidacije. Ali ne mislimo da je odgovor na te probleme zaustavljanje ili ozbiljnije usporavanje misionarskog projekta ujedinjenja Evrope. Naprotiv, vjerujem da je puno ujedinjenje najvažniji dio odgovora na sve probleme kroz koje EU prolazi.
Naravno, ne previđamo brojne slabosti u arhitekturi EU. Ali i ne pristajemo na malodušnost koja sugeriše odustajanje od vizije. Dakle, mislim da je neophodno učvrstiti viziju i popraviti arhitekturu. To je put koji nosi najveće garancije da će Evropa sačuvati globalnu konkurentnost. Sve drugo vodi njenom slabljenju i koliko god to ne vidjeli istim očima, prevashodno zbog trenutne razlike u nivou razvijenosti, gubitku svih nas kao građana Evrope.
Uz to, ako Evropska unija propusti još jednu priliku da integriše Zapadni Balkan, to nosi veliku opasnost političkog upliva trećih zemalja koje nemaju iste strateške ciljeve kao Evropska unija, što bi ostavilo naš region u zoni konflikata, a evropski kontinent činilo nedovoljno stabilnim i nejedinstvenim. Zato je proces proširenja i punog ujedinjenja EU optimalan put i za Crnu Goru, za region i Evropu u cjelini. No, da li će tako biti, to svakako ne zavisi presudno od nas. Ono što mi možemo, mi ćemo i uraditi. Bilo ili ne politike proširenja, išla ona brže ili sporije, mi ćemo sa još kvalitetnijom posvećenošću nastaviti evropeizaciju crnogorskog društva. Uostalom, već smo duboko na kolosjeku koji podsjeća na jednosmjeru ulicu. Mi jednostavno ne možemo u suprotnom smjeru. Crna Gora i ne želi drugi izbor.
Kada kritički govorimo o Evropskoj uniji, to je zbog toga što smatramo da kao Evropljani imamo pravo da mislimo i govorimo o temi koja je naš zajednički interes i odgovornost. Dakle, da uočavamo i ono što su deformiteti evropske politike.
I to ćemo svakako i dalje činiti, jer vjerujem da tako doprinosimo rastu podrške regionalne javnosti evropskoj budućnosti naših država. A ne stagnaciji, ili padu, kao što je sada slučaj. Ne pristajemo na to da o EU govorimo samo apologetski, kao o novoj religiji. Nego kao o našoj zajedničkoj kući, sadašnjoj ili budućoj. U najgorem slučaju, kao o najvažnijem susjedu svih naš koji još uvijek nijesmo njene članice.
I sam se susrijećem sa nerazumijevanjem, i kod kuće, i na nekim evropskim adresama zbog ovakvih izjava koje se tendenciozno, ili zbog nerazumijevanja, doživljavaju euroskeptičnim. Nije riječ o euroskepticizmu, naprotiv. Kako sam rekao, ideju ujedinjene Evrope smatram apsolutno superiornom, a evropski put razvoja Balkana doživljavam kao put bez alternative. Ali, očekujemo da svi prihvate da smo mi na Balkanu partneri u pregovaračkom procesu sa Evropskom unijom, a ne eksperimentalna laboratorija njene administracije. I da posao daljeg ujedinjenja Evrope u regionu možemo mnogo brže i kvalitetnije obaviti ukoliko nam je vizija kristalno jasna, a partnerstvo iskreno i oslonjeno na međusobno uvažavanje.
Sve kroz šta je savremena Crna Gora prošla u najdubljem je saglasju sa suštinskim vrijednostima na kojima je nastala i traje Evropska unija. Od očuvanja mira i multietničkog sklada ´90-tih do referenduma o nezavisnosti održanog po najvišim evropskim standardima, i najzad do odlučnog i uspješnog otpora brutalnoj agresiji koja je 2016. imala za cilj da oduzme slobodu Crnoj Gori i odvrati je od evropskog i evroatlantskog puta razvoja.
Zato s pravom potenciramo: Crna Gora je napravila prekretnički iskorak. Nakon istorijskog lutanja vanevropskim bespućima zajedno s regionom u kom živimo konačno smo svoj državni brod usmjerili ka prirodnoj evropskoj luci. I nećemo posustati u svojoj namjeri.
Zapadni Balkan je takođe na prekretnici – da li će završiti svoju političku i ekonomsku tranziciju i priključiti se klubu država Evropske unije, ili će nastaviti da tavori sa međunacionalnim i međuvjerskim konfliktima, komplikovanim otvorenim pitanjima, zaostalošću i niskim životnim standardom, kao bomba sa odloženim dejstvom koja uvijek može ugroziti evropsku bezbjednost.
Vjerujem da dijelim mišljenje svih vas kada kažem da danas, ne samo institucije i zvanični organi, već i svi pojedinci koji su na bilo koji način politički angažovani na nacionalnom nivou, ili unutar evropskog okvira, imaju odgovornost za promišljanje bolje i sigurnije budućnosti ujedinjene Evrope na cijelom kontinentu, utemeljene na tradicionalnim vrijednostima, protkanim duhom novoga vremena u kojem živimo.
Veoma je važno da se u tom pozitivnom ozračju pripreme i dočekaju predstojeći izbori za Evropski parlament, čiji će odnos snaga u značajnoj mjeri trasirati put Evrope i odrediti budućnost evropskih naroda.
Želim da vjerujem da će taj put biti zajednički i za nas sa Zapadnog Balkana. U to ime sve vas još jednom pozdravljam. Želim da vas uvjerim da svi možete računati da u maloj Crnoj Gori, koja Evropsku uniju doživljava kao svetionik kojem se približavamo, uvijek imate pouzdanog partnera.




Posjeta : 12